Tekst Netty van Triest, Platform31
Foto Louis Meulstee Photography

Onderdeel van katern 2: Samenwerking

Klik op de drie streepjes linksboven voor de complete inhoudsopgave

Samenhang regisseren

Langer thuis wonen vraagt lokaal om een visie van gemeenten en regie op het verbinden van wonen, welzijn en zorg. Om dit goed te begeleiden is afstemming nodig binnen en tussen de domeinen van wonen, sociaal en ruimte en grondzaken van een gemeente. En het vergt ook regie op de inzet en aanbod van het netwerk van betrokken partijen: van corporaties, zorgaanbieders, welzijn, sociaal team, mantelzorgers, burgerinitiatieven, ouderenplatforms, gehandicaptenplatforms en de zorgvragers zelf. Veel partijen zijn voor een deel verantwoordelijk voor het ondersteunen van het langer thuis wonen. We staan aan het begin van een goede regievoering op wonen, begeleiding en zorg.

Anno 2020 is samenwerking tussen gemeenten, corporaties en huurders(organisaties) belegd vanuit de Woningwet. Maar samenwerking tussen woon- en zorgpartijen is niet vanzelfsprekend. Middelen voor samenwerking en afstemming ontbreken vaak, opbouwwerk is wegbezuinigd, sommige partijen focussen op hun kerntaak, terwijl het een domein overstijgende opgave is en een gedeelde verantwoordelijkheid. Dit maakt dat lokale samenwerking in het huidige stelsel niet eenvoudig is. Tegelijkertijd is een goede samenhang tussen wonen, welzijn en zorg in de buurt en wijken hard nodig. Burgerinitiatieven en marktpartijen zijn daarbij een onmisbaar onderdeel. Samen zoeken we naar een langer thuis infrastructuur van professioneel aanbod dat aansluit bij wat bewoners nodig hebben en dat het burgerinitiatief versterkt.

Vijf bouwstenen

Vanuit het experiment Weer thuis zijn de bouwstenen van een meerpartijensamenwerking benoemd, die je met elkaar moet doorlopen om tot een effectieve en passende samenwerking te komen:

  • Ambitie
  • Belangen
  • Relatie
  • Organisatie
  • Proces

Lees hier meer over de vijf bouwstenen

Samenwerken staat vaak niet op de agenda

Het onderwerp ‘samenwerken’ staat niet als vanzelfsprekend op de agenda. Vaak spreken partijen over de band van de inhoud, bijvoorbeeld: type en aantallen woningen of begeleidingsconcepten- en producten. Toch geven betrokkenen in de praktijk aan - met kennis over samenwerking en verbetering van de samenwerking - dat er veel winst te behalen valt. Afgelopen jaren onderzocht Platform31 wat je kunt doen om de samenwerking tussen woon- en zorgpartijen te verbeteren. Vaak zijn er in de praktijk drie momenten waar deze stroef verloopt of vastloopt:

  1. Bij de start is onvoldoende aandacht voor de opbouw van een meerpartijensamenwerking.

  2. Gaandeweg ontstaan impasses doordat bijvoorbeeld belangen van partijen onvoldoende worden herkend of gewaardeerd.

  3. De samenwerking leidt niet altijd tot geborgde afspraken en een helder samenwerkingsontwerp waar partijen in rust kunnen werken aan hun samenwerking en hun gezamenlijke ambitie.

Verpleeghuis
Fotograaf: G.H.M.van Damme

Voor goede woonzorg is samenwerking noodzakelijk

Zelfstandig wonen voor mensen met een beperking of zorgvraag gaat niet altijd vanzelf. Om een afgestemd pakket aan hulp mogelijk te maken, is samenwerking tussen vele partijen nodig. Deze hebben gezamenlijk de opdracht om samenhang tussen wonen, zorg en begeleiding te maken.

Voorbeeld Eva

Eva (20) zoekt naar een nieuwe woning. Ze logeert tot nu toe bij een vriendin, want bij haar moeder kan ze niet terecht en haar vader heeft geen vaste plek om te wonen. Haar verzoek om een briefadres is door de gemeente al meerdere malen afgewezen. Omdat ze nu formeel nergens woont komt haar studiefinanciering (ze is bijna klaar met haar MBO-4 opleiding) onder druk te staan.

Vervolgstappen voor de situatie van Eva. Bron: Inhoud en vormgeving eigendom van Platform31 (en de vormgeving bewerkt door het ministerie van BZK).

Voorbeeld Kees en Marianne

Kees (87) en Marianne (88) hebben te kampen met opstapelende gezondheidsproblemen. Marianne is verward na een aantal TIA’s. Kees komt bijna de deur niet uit, wat zeer tegen zijn zin is als voormalige journalist, maar hij heeft moeite met lopen en last van duizeligheid. Ze twijfelen of ze zelfstandig kunnen blijven wonen; het huis heeft een trap.

Vervolgstappen voor de situatie van Kees en Marianne. Bron: Inhoud en vormgeving eigendom van Platform31 (en de vormgeving bewerkt door het ministerie van BZK).

Waarom is samenwerking nodig?

De vraag van inwoners met (mogelijke) beperkingen, brengt partijen bij elkaar. Goede hulp is afgestemd op de cliënt, maar vaak zien we dat het hulpaanbod niet automatisch op elkaar aansluit of juist elkaar uitsluit. ‘Het systeem’ werkt niet, hoor je dan vaak. Om dit soort drempels op te lossen zijn verdergaande afspraken tussen betrokken partijen (corporatie, gemeente, zorg) nodig. Afspraken over aantallen woningen, maar ook bijvoorbeeld over de locatie van deze woningen nabij voorzieningen of de koppeling van woningen aan begeleiding, budgetbeheer of huishoudelijke en lichamelijke verzorging.

Werken vanuit gezamenlijkheid

Benader de opgave als een gezamenlijk vraagstuk en geef in het samenwerkingsmodel plek aan de verschillende wettelijke kaders en verantwoordingseisen, zodat gedeeld eigenaarschap mogelijk wordt.

Figuur 'Werken vanuit gezamenlijkheid'. Bron: Inhoud en vormgeving eigendom van Platform31 (en de vormgeving bewerkt door het ministerie van BZK).

Samenwerkingsvraagstukken op verschillende niveaus

De opgave brengt partijen dus bij elkaar. Zij zijn aan zet om de ‘kokers’ van verschillende wet-, regelgeving en financieringssystemen op elkaar af te stemmen. De praktijk leert dat deze afstemming op verschillende afstemmingsniveaus noodzakelijk is:

  • op het niveau van de casus;
  • op het niveau van de wijk en/of de woonvorm;
  • op het institutionele of bestuurlijke niveau.

Institutioneel domein
Capaciteit/woningvoorraad en -concepten, prestatieafspraken en inkoopafspraken, etc.

Casus domein
Integrale begeleiding cliënt, procesverloop naar (meer) zelfstandig wonen, casus coördinatie, etc.

Domein leefomgeving
Voorzieningen, sociale netwerkvorming en cohesie, participatie en communicatie inwoners wijken en buurten.
 

Figuur 8 online magazine
De gezamenlijke opgave en haar deelopgaven verenigd in één samenwerkingsmodel. Met per domein onderwerpen voor afstemming. Bron: Inhoud en vormgeving eigendom van Platform31 (en de vormgeving bewerkt door het ministerie van BZK).

Landelijke ondersteuning

Sinds 2019 is vanuit Aedes, VNG, Actiz, VWS en BZK de taskforce Wonen en zorg aangesteld om op lokaal niveau de samenwerking op het gebied van wonen en zorg te verbeteren. Zij pleiten voor een woonzorganalyse, een woonzorgvisie en prestatieafspraken over wonen, zorg, welzijn en leefbaarheid. Het programma Langer Thuis van het ministerie van VWS heeft de programmalijn wonen en zorg met o.a. een regeling voor woonvariaties, voor procesondersteuning is er een Ondersteuningsteam Wonen en zorg. Het actieprogramma Weer thuis richt zich op de uitstroom van mensen uit de maatschappelijke opvang en beschermd wonen naar zelfstandig wonen met begeleiding.

Binnen de brede aanpak dak- en thuisloosheid “Een (t)huis, een toekomst”, wordt wonen met passende begeleiding als uitgangspunt voor het beleid genomen. Gemeenten pakken dak- en thuisloosheid aan op basis van het principe ‘wonen eerst’. Eind 2021 zijn er 10.000 extra tijdelijke of permanente woonplekken met de benodigde begeleiding. Ook zijn er voor eind 2021 (aangescherpte) prestatieafspraken gemaakt met woningcorporaties en huurdersorganisaties, over het aantal extra te realiseren woonplekken.