Tekst Tanja Morsheim en Daphne Bouman, Platform31
Foto Woonpartners Midden-Holland (2019)

Begin deze eeuw stond de wijk Gouda Oost nog symbool voor sociale problematiek, verloedering en een verouderde woningvoorraad. Woningcorporatie Woonpartners Midden-Holland wist echter samen met de bewoners het tij te keren. Gouda Oost bruist nu, en dat komt doordat bewoners actief worden betrokken bij de ontwikkeling van de wijk. Directeur-Bestuurder René Mascini en ontwikkelaar Paula Sangers van corporatie Woonpartners Midden-Holland nemen ons mee in dit succesverhaal en delen hun leerpunten.

Woonpartners Midden-Holland trof begin 2000, na een fusie met een Goudse corporatie, in Gouda Oost een wijk aan met een verpauperde omgeving, een eenzijdig woningaanbod - bestaande uit voornamelijk naoorlogse galerijflats - en een onoverzichtelijke openbare ruimte. De dalende bodem veroorzaakte bovendien veel wateroverlast op bijvoorbeeld speelveldjes. Gouda Oost belandde in 2007 net niet in de lijst van veertig Vogelaarwijken (Wijken met een opeenstapeling van fysieke, sociale en economische problemen waar onder minister Vogelaar extra geld voor werd uitgetrokken, red.). Achteraf gezien was dat helemaal niet zo vervelend, zo stelt Mascini. “De woningcorporatie hoefde hierdoor niet periodiek terug te koppelen op onderzoekstrajecten. In plaats daarvan konden de partijen in de wijk hun eigen ontwikkelplan trekken.”  

Medewerkers van gemeente Gouda brengen bezoek aan wijk
Het college van burgemeester en wethouders van Gouda op bezoek in Gouda Oost. Bron: Woonpartners Midden-Holland

Samenwerking gemeente en Woonpartners Midden-Holland

De gemeente Gouda en de woningcorporatie stelden gezamenlijk het grootste deel van de wijk vast als ontwikkelgebied. Deze samenwerking was volgens Mascini niet vanzelfsprekend, omdat er vanuit de historie wrevel en wantrouwen tussen de gemeente en woningcorporaties was ontstaan. “Wat geholpen heeft, is dat drie opeenvolgende wethouders zich actief inzetten voor de ontwikkeling van de wijk”, legt hij uit. “Ook door een steekincident in het begin van het proces groeide de urgentie om Gouda Oost te veranderen. Het incident versnelde het traject.”

Doordat de partijen gezamenlijke optrokken is ook de sociale component in de wijkverbetering meegenomen. Zelfs de kinderburgemeester werd betrokken, zij maakte een apart budget vrij voor Gouda Oost. Dit heeft geleid tot de aanleg van extra groen- en speelvoorzieningen en verbeterd onderwijs. Een goede zet, vind Mascini: “Je bouwt niet alleen een huis, je bouwt een leefmilieu voor de toekomst.” 

Prestatieafspraken in Gouda

De prestatieafspraken van Woonpartners in Gouda zijn een verwoording van de ambities voor de stad. “Gouda Oost is maar een facet van onze gezamenlijke ambities, prestatieafspraken maak je stadsbreed”, stelt Mascini. “Door met de gemeente, woningcorporatie en huurdersorganisatie de ambities vast te leggen en de afspraken consequent na te komen, ontstaat er vertrouwen tussen de partijen. De prestatieafspraken zijn het startpunt voor het integrale gesprek.” 

Start bij kleine sociale ingrepen

Op de eerste bewonersavonden kwamen veel mensen af, maar zij waren voornamelijk woedend en cynisch over mogelijke herontwikkelingen. ‘Er gaat helemaal niets gebeuren in de wijk’, maakten de boze bewoners duidelijk. Dat was voor Woonpartners Midden-Holland een duidelijk signaal om niet te wachten tot de bouwplannen, maar meteen samen met de gemeente gehoor te geven aan de bewoners. 

“We realiseerden ons dat we met deze kleine ingrepen alleen de strijd niet zouden winnen.”

In samenwerking met de bewoners begon de woningcorporatie met kleinschalige gewenste verbeteringen. Zo zijn stadstuintjes aangelegd, is er een trap op de dijk naar de Hollandsche IJssel gemaakt en werd de werkgelegenheid voor jongeren bevorderd. “We realiseerden ons dat we met deze kleine ingrepen alleen de strijd niet zouden winnen”, voegt Mascini toe “Er was ook een planologisch kader of samenhangend plan nodig, maar daarvoor moesten we tijd winnen. De kleine ingrepen in de beginfase dienden als startschot van een nauwe samenwerking met de buurtbewoners. Op den duur gingen bewoners steeds meer meedenken met de wijkontwikkeling. Hierdoor is Gouda Oost nu een wijk waar bewoners zelf trots op zijn.” 

Trotswijk

Het verbeteren van onderwijs en gezondheidszorg stonden hoog op de agenda. De locatie van een oude basisschool werd geselecteerd als plek voor het nieuwe wijkcentrum. In het Nelson Mandela Centrum kwam een nieuwe basisschool, peuterspeelzaal, kinderopvang, wijkgezondheidscentrum, bibliotheek, een grote sportvoorziening voor jongeren en ruimte voor sociaal, cultureel en jongerenwerk. Rond de vijftig instellingen en organisaties maken gebruik van het centrum. Uiteindelijk zijn vele wensen vanuit de bewonersgroepen vervuld. Bovendien werden bij het Nelson Mandela Centrum de eerste nieuwe sociale huurwoningen gerealiseerd. “Daarmee is deze locatie het kloppende hart geworden van de wijk”, vertelt gebiedsontwikkelaar Paula Sangers trots. “Want je kunt wel een multifunctionele accommodatie realiseren, maar zonder draagvlak heb je gewoon een gebouw. Bewoners zijn nu heel actief. Er wordt hier echt gewerkt aan een trotswijk.” 

Fotomoment voor de sloop in middengebied Gouda
Feestelijke momenten bij de sloop van woningen in Gouda-Oost. Woonpartners Midden-Holland

Sloop en nieuwbouw met betrokken bewoners

De woningcorporatie heeft het vertrouwen van de bewoners gewonnen, simpelweg door naar hen te luisteren en verzoeken en verbeteringen toe te passen. Daarmee is ruimte ontstaan voor de volgende stappen: sloop van verouderde bebouwing en nieuwbouw. De uitplaatsing van bewoners voor de sloop van de woningen is samengegaan met een traject vanuit gemeenten over jeugd- en ouderenzorg. Daarbij is goed geluisterd naar de wensen van de bewoners zelf. Het leidde er bijvoorbeeld toe dat ouderen werden overgeplaatst naar gelijkvloerse woningen. In wijk is veel vertrouwen gekomen voor de aanpak, zo stelt Sangers. “We hebben de bewoners met workshops betrokken bij de realisatie van de nieuwbouw. Zij konden in gesprek gaan met een architect, een landschapsarchitect en projectgroepen en zo breed input leveren voor de plannen. Zo maken op aanwijzing van de bewoners de verouderde gebouwen ruimte voor een park of nieuwe woningen.” 

Leerpunten uit Gouda Oost

René Mascini en Paula Sangers geven tot slot nog een aantal leerpunten mee:

  • Als belangrijkste leerpunt geeft Mascini aan: “Bespreek keer op keer ook de agenda op lange termijn. Wat beoog je te bereiken en wat heb je daarvoor nodig?”
  • Het veranderen van een wijk gebeurt op verschillende niveaus. Daarvoor heb je verbinding tussen mensen nodig. Breng de mensen bij elkaar rond gedeelde ambitie en interesses.  
  • Blijf mensen uitnodigen die verantwoordelijk zijn voor besluitvorming op een hoger niveau in wijken en buurten. Ga bijvoorbeeld wandelen met wethouders of voorzitters van de huurdersorganisatie. Zorg daarbij consequent voor interactie met de bewoners. 
  • Benut de verbazing en kennis van de mensen van buiten. Gouda Oost maakte bijvoorbeeld gebruik gemaakt van het KEI Kennislab (nu Platform31). “De expertise hielp in de versnelling van de wijkontwikkeling, waarbij verschillende disciplines bij elkaar kwamen.” vertelt Mascini. 
  • Werk aan het zelfbewustzijn en de trots van de bewoners. Zo zijn er diverse portretten van bewoners van Gouda Oost gemaakt , die vervolgens zijn tentoongesteld in het Gouds Museum en het Nelson Mandela Centrum. “De bewoners zijn apetrots, van statushouders tot gereformeerde gezinnen”, aldus Sangers.