Tekst Tanja Morsheim en Daphne Bouman, Platform31
Foto Riesjard Schropp (2015)

De provincie Limburg staat voor een grote kwalitatieve opgave van de woningvoorraad. De huidige planvoorraad sluit door demografische veranderingen niet altijd aan op de actuele vraag naar woningen in de provincie. De provincie neemt daarom in dit vraagstuk een sturende rol als regisseur op zich door samenwerking te faciliteren en te monitoren. Gedeputeerde Andy Dritty en senior beleidsmedewerker Wonen Paul van Noorden lichten de rol van de provincie Limburg in de woningbouw toe. 

ROH Parkstad Limburg staat als huurder niet meer enkel 'langs de zijlijn'

Lees in de eerste editie van het online magazine Prestatieafspraken meer over hoe Regionaal Overleg Huurdersorganisatie (ROH) Parkstad Limburg erin slaagde om als vrijwilligersorganisatie een voet in de grond te krijgen in de huidige overlegstructuur van de regio. Onder meer door op te halen welke thema’s huurders belangrijk vinden.

De veranderende vraag naar woningen in de provincie werd als eerste zichtbaar in de regio Parkstad Limburg. Daar vond als eerste een duidelijke vergrijzing en krimp plaats onder de bevolking. De regio moest zich buigen over diverse vraagstukken: Wat kan je toevoegen aan de woningmarkt met een krimpende bevolking? En hoe kan je meebewegen met de veranderende woonvraag? De Regio Parkstad handelde scherp door bouwplannen te schrappen en vervolgens meer in te zetten op leefbaarheid. Inmiddels kampen alle regio’s met demografische vraagstukken. De gewonnen kennis uit Parkstad levert nu een mooie basis voor een bestuurlijke samenwerking in heel Limburg. 

Andy Dritty
Gedeputeerde Andy Dritty van de provincie Limburg. Bron: Provincie Limburg

Volgens Paul van Noorden, beleidsadviseur Wonen bij de provincie Limburg, is de noodzaak voor regionale afstemming in de regio gegroeid. “Als twee dorpen beide 200 woningen willen plaatsen, dan is dat een probleem”, legt hij uit. “In groeigebieden misschien niet, maar in Limburg is er simpelweg een beperkte vraag naar woningen.” 

De regisseursrol van de provincie

De provincie Limburg vertolkt daarom de rol van regisseur in de kwalitatieve woningbouwopgave. De Limburgse Agenda Wonen 2020-2023 benadrukt deze opgave en verdeelt de provincie hiervoor in drie woningmarktregio’s, met elk zijn eigen dynamiek op de woningmarkt. Daarbij jaagt de provincie de huidige ambities uit de Woonvisie na met de Omgevingsverordening Limburg voor gemeenten. Gedeputeerde Andy Dritty van de provincie Limburg legt uit: “In deze verordening staat dat een woningplan alleen in gezamenlijke overeenstemming met de hele regio kan ontstaan, waarbij gemeenten en andere betrokken partijen gezamenlijk de projecten op kwaliteit afwegen.”  

In de rol van regisseur stelt de provincie zich faciliterend op en geeft hierbij ook advies. Op die manier kunnen zij de gewenste woningbouw stimuleren. Zo stelt Limburg 30 miljoen euro beschikbaar voor de woningbouwopgave, naast een startersregeling van nog eens 55 miljoen euro. Ook zijn er periodieke overleggen met brancheorganisatie Bouwend Nederland en diverse woningcorporaties. Daarbij gaat het gesprek niet enkel over de bouwaantallen, maar ook over thema’s zoals verduurzaming van woningen.  

“De verordening is het afgelopen jaar weer wat losser gemaakt. Eerst moest je een woning slopen voor de bouw van iedere nieuwe woning. Dat is nu niet meer zo."

Ten slotte monitort de provincie de regionale woningmarkt met periodieke actualisaties en analyses van realisaties, planvoorraad en bevolkings- en huishoudensprognoses. Op deze manier kunnen zij inspelen op de actuele vraag per regio. Deze flexibele houding zie je ook terug in de woonverordening, zo stelt Dritty. “De verordening is het afgelopen jaar bijvoorbeeld weer wat losser gemaakt. Eerst moest je een woning slopen voor de bouw van iedere nieuwe woning. Dat is nu niet meer zo. Veel van het laaghangend fruit in de vorm van oude leegstaande woningen, is inmiddels weg.”  

Uitwerking infographic

  1. Dit is de planvoorraad die er nu ligt. De claims van gemeenten.
  2. Plannen opruimen als ze oud en niet meer relevant zijn of ze aanpassen en actualiseren.
  3. Planvoorraad heeft weer kwaliteit en is actueel.
  4. Er kan worden gebouwd.
     
Infographic over de werkwijze van de provincie Limburg in de huidige woonopgave. Bron: Provincie Limburg.

Plancapaciteit onder de loep

De gedeputeerde licht de adaptieve plancapaciteit voor de nieuwbouw van woningen en de rol van de provincie hierin toe: “Voldoende plancapaciteit leidt niet automatisch tot voldoende kwalitatieve woningen. De huidige plancapaciteit in de provincie is ruim 200 procent, maar een groot deel is in het verleden opgezet.” Volgens Dritty brengt het uitkiezen van de juiste plannen voor daadwerkelijke realisatie ook diverse uitdagingen met zich mee: “Hoe ga je bijvoorbeeld om met grondeigenaren, waarvan hun plannen niet goed aansluiten bij de actuele woonwensen? En hoe maak je ruimte voor plannen die op dat moment wél aansluiten bij de vraag van de markt? De regierol van de provincie is belangrijk, omdat bij deze ingewikkelde discussie alle belangen op tafel komen.” 

Naarmate de plannen groter en concreter worden, worden de discussies volgens Van Noorden ook pittiger. “De rol van de provincie is om de discussie te bewaken en te sturen. Als gemeente ben je onderling ook beschermd. De bouwplannen van een buurgemeente kunnen veel betekenen voor jouw plannen”, stelt Van Noorden. 

WoonLab

De Omgevingsverordening Limburg biedt de provincie voldoende borging om de gesprekken op regionaal niveau te organiseren. Via het WoonLab bekijkt de provincie de plancapaciteit en proberen ze te helpen bij het prioriteren van de planvooraad. Na een proef in drie gemeenten met dit instrument, gaat de provincie nu met alle 31 Limburgse gemeenten hun plancapaciteit onderzoeken en de plannen in overzichtelijke categorieën zetten. In het WoonLab onderzoekt de provincie met een aantal gemeenten in een woningmarktregio hoe sneller kwalitatieve woningen gebouwd kunnen worden. Dit doen zij bijvoorbeeld door de overschotten aan plancapaciteit te analyseren.   

“Met de Limburgse Agenda Wonen wil de provincie Limburg dat er sneller de juiste woningen op de juiste plekken worden gebouwd”, schrijft de provincie op de eigen website. “Onder de werktitel 'Het WoonLab' onderzoeken we de komende drie maanden met drie gemeenten uit verschillende gebieden hoe we samen kunnen komen tot die versnelling. Dat doen we met casussen in een soort laboratoriumsetting,  waarbij de uitkomsten anoniem en vertrouwelijk blijven.

Prestatieafspraken

Het sluitstuk van de gesprekken zit volgens Dritty in de prestatieafspraken tussen gemeenten en corporaties, waarbij de provincie geen contractpartner is. “Het instrument prestatieafspraken heeft wel degelijk meerwaarde, maar er valt nog veel te winnen”, constateert hij. “Bijvoorbeeld de mate waarin de wethouder prestatieafspraken kan gebruiken om te sturen op basis van de huidige ambities. De verbinding tussen de prestatieafspraken en de impact op zaken als de openbare ruimte of veiligheid kan daarnaast nog concreter.” Ten slotte spreekt Dritty de wens uit om de kwalitatieve kant van de woningmarkt steviger te verankeren op Rijksniveau. “Denk bijvoorbeeld aan sturen op belangrijke kwaliteitsvraagstukken in Nederland, met een revival van de stadsvernieuwingsgelden.”  

Tips uit de provincie Limburg

Tips van Andy Dritty en Paul van Noorden:

  • Door in het proces naast elkaar te staan in plaats van tegenover elkaar, ontstaat vertrouwen tussen de gemeenten. Kijk goed naar de discussie en heb helder wie de regie voert. 
  • Bouw vertrouwen op door op een open manier kennis en informatie uit te wisselen over alle plannen binnen de regio op de woningmarkt. Dit kost tijd, maar hier pluk je later de vruchten van. Vertrouwen ontstaat door consequent beleid te voeren.
  • Investeer financiële middelen in (het opbouwen van) vertrouwen. Zo ontstaat de wil om het gesprek aan te gaan en maak je ruimte voor moeilijke discussies.